ناامیدی به مردم‌سالاری در پاکستان

زمانی که اپوزیسیون پاکستان به تمدید دوره جنرال باجوا به عنوان فرمانده کل ارتش موافقت کرد، ضربه محکمی به فعالان طرفدار دموکراسی وارد شد.

منبع: دیپلمات/ نویسنده: *داوود ختک/ ترجمه: ج محمدی

نوازشریف، نخست‌وزیر پیشین ]پاکستان[ پس از اخراج به علت پرونده‌یی جنجالی در دادگاه، در نوامبر ۲۰۱۷ به‌منظور تحریک احساسات عمومی برای حمایت از برتری غیرنظامیان، به زادگاهش بازگشت.

حزب نوازشریف با استناد به ضرب‌المثل مشهور «دست پنهان»، سازمان اطلاعاتی و نظامی پاکستان را عامل برکناری وی معرفی کرد.

طی چند روز، روایت شریف یا «احترام به رأی» در سرزمین اصلی او پنجاب که بیش‌ترین پشتیبان نخست‌وزیر پیشین بودند، طنین‌انداز شد و این امیدواری را ایجاد کرد که مستقر شدن قدرتمند نظامیان را می‌توان با دخالت سیاسیون به چالش کشیده شود.

اما زمانی که پاکستان در اوایل ماه به رأی دادگاه موافقت کرد، حزب پاکستان شاهد انفجار جنبش نوپای مقاومت به رهبری شریف و دختر کاریزماتیک وی بود و این باعث شد تا خدمت جنرال قمر جاوید باجووا، رییس ستاد ارتش، برای سه سال دیگر تمدید شود.

«اتحادیه مسلمانان» توسط نوازشریف اداره می‌شود و «حزب مردم پاکستان» بین آصف‌علی زرداری، رییس‌جمهور قبلی، بی‌نظیر بوتو، بیوه و اولین نخست‌وزیر زن در پاکستان، دست‌به‌دست می‌شد.

دیگران در راه دموکراسی و برتری غیرنظامیان در پاکستان تلاش کردند و قربانی دادند؛ اما با تأسف حتی بسیاری، این دو حزب را به حفظ وضعیت کنونی متهم می‌کنند. هرچند به صورت پنهانی کمک می‌کنند تا یأس و ناامیدی آن‌‌ها در یکی از جدی‌ترین انتخابات این کشور در جولای ۲۰۱۸، در انتخابات بعدی وجود نداشته باشد.

اهمیت تمدید باجووا

باجووا، اولین و آخرین رییس ارتشی نیست که مدت خدمتش پس از بازنشستگی تمدید شده است. چندین فرمانده دیگر ارتش نیز ‌دوره خدمت‌شان را در گذشته تمدید کردند و یا توسط مقام‌های غیرنظامی دوره آنان تمدید شده است. به همین ترتیب، عمران خان اولین نخست‌وزیر پاکستان نیست که مدت خدمت رییس ارتش را تمدید می‌کند.

با این‌حال، تمدید مدت خدمت باجووا از چندین لحاظ متفاوت است:

  • در سال ۲۰۱۶، نوازشریف، نخست‌وزیر وقت، از تمدید دوره خدمت جنرال راحل شریف، رییس وقت ارتش امتناع ورزید؛ درحالی‌که دوره خدمت فرمانده پیش از او، جنرال اشفق پرویز کیانی، توسط دولت قبلی تمدید شده بود.
  • انتقال مسالمت‌آمیز پی‌درپی و تا حدودی بی‌وقفه قدرت از یک دولت غیرنظامی به دولت دیگر، احساس بلوغ سیاسی و اقتدار ملکی را ایجاد و تقویت کرده است.
  • مهم‌تر از همه، دیوان عالی پاکستان با لغو تصمیم خان برای تمدید خدمت باجووا، دستور داد تا قانون‌ مناسبی قبل از انتصاب مجدد یا تمدید دوره خدمت وی از طریق مجلس تصویب شود. دیوان عالی کشور از قانونی بودن استیضاح نخست‌وزیر مبنی بر تمدید دوره خدمت رییس ارتش به مدت سه سال یا استخدام مجدد او پس از بازنشستگی را زیر سؤال برد.

باجووا به دلیل اتهامات تقلب در مقیاس بزرگ در انتخابات پارلمانی جولای ۲۰۱۸، تبدیل به جنجالی‌ترین رییس ارتش در تاریخ پاکستان شد. گفته می‌شود وی طرفدار جنبش عدالت عمران خان است. رسانه‌های اجتماعی پاکستان نقش خود را در زیر سؤال بردن خدمات رییس ستاد ارتش ایفا کردند.

افزایش خطر و نقش برآب شدن امیدها

در ۷ جولای، مجلس نمایندگان پاکستان با قاطعیت به لایحه‌یی که زمینه قانونی برای تمدید خدمت جنرال باجووا را فراهم می‌کند، رأی مثبت داد. این نمایش نادر – بیانگر وحدت نمایندگان مجلس در شورای ملی بود که از ۳۱۵ از ۳۴۲ به این لایحه رأی دادند- در ۱۸ ماه گذشته بی‌سابقه بوده است؛ اما این اتحاد، امید برای حاکمیت غیرنظامیان را در آینده دفن کرد؛ زیرا دولت و هم مخالفان طرفدار افزایش جدال‌برانگیز قدرت نظامیان برای حفظ جایگاه خود در کنار آن‌ها بودند.

ارتش پاکستان افزون بر مداخلات مکرر در پشت ‌صحنه امور سیاسی، بیش از نیمی از تاریخ ۷۰ساله پاکستان را مدیریت کرده‌ است. جنرال‌ها با هر اقدام به‌سوی قبض کردن غیرنظامیان یا به‌طور مستقیم از سال ۱۹۵۸، سیاست‌مدارانی را پیدا کرده‌اند تا با کابینه‌های تکه‌تکه و پارلمان، گام‌های غیردموکراتیک خود را تأیید کنند.

«حزب مسلم لیگ» و «حزب مردم» دو حزب اصلی بر بیشتر تاریخ دموکراتیک پاکستان حاکم بوده‌اند و دارای ریکارد درگیری با ارتش برای برتری غیرنظامیان هستند. باور بر این است که این دو، عمدتاً در تقابل با نظامیان هستند؛ زیرا آن‌ها حمایت جنرال‌ها را از دست داده‌اند و حمایت آن‌ها از به کرسی نشاندن باجووا، برای جلوگیری از رویارویی بیشتر با ارتش و جلب اعتماد جنرال‌ها بوده است.

علی‌رغم احتیاط جدی، ایدیالوگ‌ها در درون هر دو حزب و فعالان طرفدار دموکراسی در رسانه‌های اجتماعی درباره نقش سیاسی ارتش، امید و تلاش به ‌اصطلاح پراگماتیست‌ها (عملگراها) برای هماهنگی با نظامیان در قضیه باجووا پیروز شدند.

این ترتیب جدید، قدرت ارتش را بیشتر تقویت می‌کند؛ زیرا دولت و هم مخالفان به‌جای اعاده اقتدار مشروط خود، برای ایجاد حکم دادگاه به نفع نظامیان وارد بازی شدند.

این اقدام همچنین ایدیالوگ‌ها را در احزاب اصلی جریان سیاسی و همچنین کارگران و فعالان طرفدار دموکراسی که با قطعیت برای بازپس‌گیری اقتدار غیرنظامیان می‌کوشند دلسرد کرده است.

بااین‌حال، فرصت نادری که دادگاه عالی پاکستان در حکم ۲۸نوامبر ۲۰۱۹ خود پیشکش کرد، از دست رفت و با این کار امید بسیاری از فعالان طرفدار دموکراسی نیز از بین رفت.

::::::::

*داوود ختک، دبیر ارشد بخش پشتوی رادیو آزاد اروپا  (رادیو آزادی) و رادیوی پشتوزبان مشعل است. او پیش از پیوستن به رادیو آزادی برای «نیو انترنشنل» و «سندی تایمز» لندن در پیشاور پاکستان کار می‌کرد. او همچنین برای خبرگزاری پژواک افغانستان نیز کار کرده است.

درباره نویسنده

مدیر وب‌سایت

مدیر وب‌سایت