تریاک، به نام ما، به کام مافیا

Afghan farmers collect raw opium as they work in a poppy field in Khogyani district of Jalalabad, east of Kabul, Afghanistan, Friday, May 10, 2013. Opium poppy cultivation has been increasing for a third year in a row and is heading for a record high, the U.N. said in a report. Poppy cultivation is also dramatically increasing in areas of the southern Taliban heartland, the report showed, especially in regions where thousands of U.S.-led coalition troops have been withdrawn or are in the process of departing. The report indicates that whatever international efforts have been made to wean local farmers off the crop have failed. (AP Photo/Rahmat Gul)
Afghan farmers collect raw opium as they work in a poppy field in Khogyani district of Jalalabad, east of Kabul, Afghanistan, Friday, May 10, 2013. Opium poppy cultivation has been increasing for a third year in a row and is heading for a record high, the U.N. said in a report. Poppy cultivation is also dramatically increasing in areas of the southern Taliban heartland, the report showed, especially in regions where thousands of U.S.-led coalition troops have been withdrawn or are in the process of departing. The report indicates that whatever international efforts have been made to wean local farmers off the crop have failed. (AP Photo/Rahmat Gul)

۱۸۳ هزار هکتار زمین تحت کشت کوکنار، حدود ۳,۵ میلیون شهروند استفاده‌کننده‎ی مواد مخدر، دست‎ کم نیم‌میلیون معتاد، صدرنشین فهرست تولیدکننده‎ی ماده‎ی مرگ‌آفرین و… از جمله مواردی هستند که نام افغانستان با آن گره خورده است.
این حقیقت تلخ سالیان زیادی است که سرفصل رخ‌دادهای تلخ افغانستان قرار گرفته و هرزگاهی صفحه‎ی رسانه‎های جهانی و ملی را پر می‎کند. روز گذشته بار دیگر روایت تاریک کشت و تولید تریاک در افغانستان از زبان محمد سرور دانش؛ معاون دوم رییس‌جمهوری در برنامه‎ی «در کارزار یک هفته‌یی مبارزه با مواد مخدر در افغانستان» بازگو شد و از کم‎کاری‎هایی یاد شد که در جریان یک‌ونیم دهه‎ی گذشته صورت گرفته است. نهادهای غیرمسوول و سراپا تقصیری‎ که هرکدام به نحوی در گسترش این افیون مرگ‌آفرین نقش ایفا کرده‌اند بار دیگر نام برده شد؛ وزارت مبارزه علیه مواد مخدر، وزارت امور داخله، دادستانی و محاکم به نحوی شامل این کم‎کاری‎ها بوده‌اند.
اما نقایص دستگاه‎های داخلی، تمام قضیه نیست و عامل اصلی کشت و تولید تریاک در کشور نمی‎باشد. دخالت مافیاهای بزرگ جهانی و دامن‌زدن به جنگ و ناامنی جهت فراهم ساختن زمینه‎ی کشت و قاچاق مواد مخدر در افغانستان، استفاده از فقر دهقانان و راه‌اندازی ماشین جنگی مخالفان مسلح از جمله فاکتورهای مهم دیگری هستند که این لکه‎ی ننگ‌بار را بر چهره‎ی افغانستان حک و تحمیل کرده است.
در این میان، دست‌آورد افغانستان دست کم در یک‌ونیم سال گذشته، دست‌گیری ۳۶۷۲ قاچاق‌بر، ۴۳۵ تن انواع مواد مخدر، مشروبات الکلی و مواد شیمیایی در جریان ۳۵۲۲ فقره عملیات بوده است.
حقیقت این است که مواد مخدر در افغانستان همانند بسیاری از فاکتورهای منفی دیگر به همان اندازه که ابزارهای داخلی دارد، عوامل خارجی قوی‎تری در پشت آن نهفته است. بی‌تردید که بدون دست‌داشتن مافیاهای بزرگ مواد مخدر و عناصری از حامیان جنگ در افغانستان، رشد و گسترش این ماده‎ی مرگ‌آور به شکل کنونی آن ممکن نیست. اما متأسفانه نبود تدابیر لازم در دهه‎های گذشته و عدم کاروزار لازم تبلیغاتی و کاربردی در عرصه‎های رزمی و تبلیغاتی باعث شده تا نام نامیمون آن در پسوند افغانستان ذکر شده و سود سرشار آن به جیب مافیاهای مواد مخدر و رهبران جنگ برود.
با این حساب، میکانیزمی نیاز است تا بتوان ضمن مبارزه با این پدیده‎ی پلید و رهایی از پیامدهای نامطلوب آن، توافق منطقه‎یی و انسجام بین‎المللی را در راستای مبارزه با آن راه‌اندازی کرد. زیرا بدون چنین راه‌کاری، توفیق در این عرصه کار دشوار و چه بسا محال است.